Kun je dementie voorkomen? 14 risicofactoren die je kunt beïnvloeden
Dementie wordt vaak gezien als een onvermijdelijk gevolg van ouder worden of erfelijkheid. Maar onderzoek laat zien dat veel factoren die de gezondheid van onze hersenen bepalen, binnen onze eigen invloed liggen.

Door Lauren Mason, PhD
20 november 2026 · 8 min lezen

Op deze pagina
- De verrassende relatie tussen gehoorverlies en dementie
- Kan het behandelen van gehoorverlies de hersenen beschermen?
- Wanneer is je gehoor voor het laatst getest?
- Je hart en je hersenen: waarom gezonde bloedvaten ertoe doen
- Waarom de middelbare leeftijd ertoe doet
- De kracht van gezonde gewoonten combineren
- Preventie begint met inzicht in je risico's
Volgens de Lancet-commissie van 2024 zou wereldwijd tot 45% van de gevallen van dementie mogelijk voorkomen of uitgesteld kunnen worden door 14 beïnvloedbare risicofactoren aan te pakken.¹
Dat betekent niet dat dementie altijd te voorkomen is. Maar het betekent wel dat we kansen hebben om onze hersenen gezond te houden, vaak al tientallen jaren voordat er geheugenproblemen ontstaan. En hoe eerder we over preventie nadenken, hoe beter.
45% van de gevallen van dementie wereldwijd zou mogelijk voorkomen of uitgesteld kunnen worden door deze factoren aan te pakken, van jong tot oud.
12% Hart en stofwisseling
- Hoog LDL-cholesterolmiddelbare leeftijd7%
- Hoge bloeddrukmiddelbare leeftijd2%
- Diabetesmiddelbare leeftijd2%
- Obesitasmiddelbare leeftijd1%
12% Hersenen en zintuigen
- Gehoorverliesmiddelbare leeftijd7%
- Traumatisch hersenletselmiddelbare leeftijd3%
- Onbehandelde slechtziendheidlater leven2%
5% Leefstijl
- Te weinig bewegenmiddelbare leeftijd2%
- Rokenmiddelbare leeftijd2%
- Overmatig alcoholgebruikmiddelbare leeftijd1%
16% Verbinding en omgeving
- Lager opleidingsniveaujonge jaren5%
- Sociaal isolementlater leven5%
- Depressiemiddelbare leeftijd3%
- Luchtvervuilinglater leven3%
Elk percentage is de schatting van de Lancet-commissie van het aandeel van de gevallen van dementie wereldwijd dat samenhangt met die factor, rekening houdend met overlap tussen factoren. Samen komen ze uit op 45%. De grote ring verdeelt die 45% over de vier groepen, en de ring van elke groep verdeelt het aandeel van die groep over de afzonderlijke factoren.
Bron: Lancet-commissie 2024 (bron 1).
De verrassende relatie tussen gehoorverlies en dementie
We zien horen vaak als iets dat los staat van de gezondheid van onze hersenen. Maar horen is veel meer dan alleen geluid waarnemen. Onze hersenen zijn voortdurend bezig om spraak te begrijpen, stemmen te onderscheiden van achtergrondgeluid en wat we horen te verbinden met herinneringen en emoties.
Gehoorverlies is zelfs een van de belangrijkste mogelijk beïnvloedbare risicofactoren voor dementie. Volgens de Lancet-commissie van 2024 is het op bevolkingsniveau verantwoordelijk voor naar schatting 7% van de gevallen van dementie. Daarmee is het, samen met een verhoogd LDL-cholesterol, een van de twee grootste afzonderlijke factoren van de 14.¹
Maar waarom zou gehoorverlies het risico op dementie beïnvloeden? Onderzoekers denken dat verschillende mechanismen een rol kunnen spelen²⁻³:
- Meer inspanning voor de hersenen. Als horen moeilijker wordt, moeten de hersenen harder werken om spraak te verstaan, vooral in een rumoerige omgeving. Die extra luisterinspanning laat mogelijk minder ruimte over voor andere taken, zoals onthouden en concentreren.
- Minder sociaal contact. Slecht horen kan gesprekken frustrerend en vermoeiend maken. Na verloop van tijd gaan mensen sociale situaties soms uit de weg, wat kan bijdragen aan isolement, zelf een erkende risicofactor voor dementie.
- Veranderingen in de bouw en werking van de hersenen. Onderzoek heeft gehoorverlies in verband gebracht met veranderingen in hersengebieden die betrokken zijn bij het verwerken van geluid en bij het denken. Onderzoekers kijken of minder prikkels via het gehoor bijdragen aan die veranderingen, en hoe ze samenhangen met cognitieve achteruitgang.
Het verband is complex, en gehoorverlies kan ook dezelfde onderliggende oorzaken hebben als cognitieve achteruitgang. Niet van al deze mogelijke mechanismen is bewezen dat ze een oorzaak zijn.
Kan het behandelen van gehoorverlies de hersenen beschermen?
Er is bemoedigend bewijs.
Dat is een veelbelovende uitkomst, al toont het nog niet aan dat hoortoestellen dementie voorkomen. Er is meer onderzoek nodig om de effecten op lange termijn te begrijpen en te bepalen wie er het meest baat bij heeft.
Wat we al wel weten, is dat het aanpakken van gehoorverlies de communicatie, de deelname aan het sociale leven en de kwaliteit van leven kan verbeteren: allemaal belangrijke onderdelen van gezond ouder worden.
Wanneer is je gehoor voor het laatst getest?
Een van de lastige dingen aan gehoorverlies is dat het vaak geleidelijk ontstaat. Misschien merk je pas iets als gesprekken in een druk restaurant moeilijk worden, als je mensen vaak vraagt iets te herhalen, of als je familie opmerkt dat de televisie te hard staat.
Je gehoor laten testen is een eenvoudige, praktische stap, zeker als je veranderingen hebt gemerkt. Hier aan de Costa Blanca biedt Costa Blanca Hearing professionele gehoortests en persoonlijke hoorzorg, ook bij jou thuis.
Je hart en je hersenen: waarom gezonde bloedvaten ertoe doen
Wat goed is voor je hart, is vaak ook goed voor je hersenen.
Onze hersenen zijn afhankelijk van een constante aanvoer van zuurstof en voedingsstoffen via een uitgebreid netwerk van bloedvaten. Aandoeningen die deze bloedvaten beschadigen, kunnen na verloop van tijd ook de hersenen aantasten en het risico op cognitieve achteruitgang en dementie vergroten.
Drie factoren zijn vooral belangrijk:
- Hoog LDL-cholesterol. Een van de belangrijke toevoegingen in het rapport van de Lancet-commissie van 2024 was een verhoogd LDL-cholesterol op middelbare leeftijd. Net als gehoorverlies hangt het op bevolkingsniveau samen met naar schatting 7% van de gevallen van dementie, waarmee het een van de grootste mogelijk beïnvloedbare factoren is.¹ Een hoog LDL-cholesterol draagt bij aan aderverkalking (atherosclerose), wat de doorbloeding kan belemmeren en het risico op een beroerte en schade aan de bloedvaten vergroot. Het verband met dementie is complex, maar een gezond cholesterolgehalte is een belangrijk onderdeel van preventie voor hart en bloedvaten, en mogelijk ook voor de hersenen.
- Hoge bloeddruk. Hoge bloeddruk kan de kleine bloedvaten die de hersenen van bloed voorzien geleidelijk beschadigen. Omdat hoge bloeddruk vaak geen klachten geeft, kan die schade jarenlang ongemerkt ontstaan. Belangrijk is dat klinische studies hebben laten zien dat een intensieve behandeling van de bloeddruk bij bepaalde groepen het risico op lichte cognitieve stoornissen kan verlagen. Dat is bewijs dat het aanpakken van hart- en vaatrisico's het denkvermogen ten goede kan komen.⁵
- Diabetes en stofwisseling. Diabetes gaat samen met een hoger risico op dementie, mogelijk door een combinatie van schade aan de bloedvaten, ontsteking en veranderingen in de stofwisseling. Door de bloedsuiker en het HbA1c te controleren, kunnen diabetes of prediabetes vroeg worden opgespoord, zodat er tijd is om de stofwisseling te verbeteren.
Waarom de middelbare leeftijd ertoe doet
Veel van deze risico's bouwen zich op lang voordat er geheugenproblemen ontstaan. Iemand van in de veertig of vijftig kan zich kerngezond voelen en toch al een verhoogd cholesterol, een hoge bloeddruk of een te hoge bloedsuiker hebben.
Daarom kan een preventief gezondheidsonderzoek waardevol zijn, ook als je geen klachten hebt.
Bij Prevscan brengen we het risico voor hart, bloedvaten en stofwisseling in kaart met onze preventieve gezondheidsonderzoeken en uitgebreid bloedonderzoek. We kijken naar waarden als LDL-cholesterol, ApoB, Lp(a), glucose en HbA1c, samen met je bloeddruk, medische voorgeschiedenis en leefstijl.
Niet al deze waarden hebben een direct en bewezen verband met dementie, maar samen geven ze een vollediger beeld van de gezondheid van hart en bloedvaten, en laten ze zien waar vroeg ingrijpen kan helpen.
Door deze risico's op middelbare leeftijd op te sporen en aan te pakken, doe je mogelijk niet alleen je hart een plezier, maar ook je hersenen in de decennia daarna.
De kracht van gezonde gewoonten combineren
Wat gebeurt er als we meerdere risicofactoren voor dementie tegelijk aanpakken, in plaats van ons op één te richten?
Dat was de vraag achter de Finse FINGER-studie, in 2015 gepubliceerd in The Lancet. Onderzoekers volgden 1.260 oudere volwassenen met een verhoogd risico op cognitieve achteruitgang. Deelnemers die een gestructureerd programma van twee jaar volgden, met beweging, gezonde voeding, geheugentraining en controle van hart- en vaatrisico's, gingen er in hun algehele denkvermogen duidelijk meer op vooruit dan deelnemers die algemeen gezondheidsadvies kregen.⁶
Recenter onderzocht de Amerikaanse US POINTER-studie, in 2025 gepubliceerd in JAMA, ruim 2.100 volwassenen van 60 tot 79 jaar. Beide groepen volgden een programma gericht op een gezondere leefstijl, maar wie meer structuur, regelmatige begeleiding en controle kreeg, ging er in twee jaar meer op vooruit in denkvermogen.⁷
Deze studies geven bemoedigend bewijs dat een combinatie van leefstijlveranderingen en het aanpakken van hart- en vaatrisico's goed kan zijn voor het denkvermogen, vooral als mensen doorlopend begeleid worden in plaats van er alleen voor te staan.
Je hersenen gezond houden draait niet om één wondermiddel. Het gaat om het aanpakken van verschillende risico's die met elkaar samenhangen, en om veranderingen die je op de lange termijn volhoudt.
Of deze verbeteringen uiteindelijk ook leiden tot minder diagnoses van dementie, moet nog blijken. Maar de boodschap is hoopgevend.
Preventie begint met inzicht in je risico's
Het onderzoek wordt steeds bemoedigender: dementie is niet altijd te voorkomen, maar er zijn wezenlijke kansen om de gezondheid van onze hersenen op lange termijn te beïnvloeden.
De uitdaging is te weten welke risico's voor jou persoonlijk het zwaarst wegen, en wat je eraan kunt doen.
Bij Prevscan combineren we je medische voorgeschiedenis, informatie over je leefstijl en gerichte onderzoeken om beïnvloedbare risico's op te sporen en persoonlijke aanbevelingen te geven. Want preventieve zorg gaat niet alleen over het vinden van problemen. Het gaat erom dat je in actie komt, en dat volhoudt.
Hoe eerder we onze risico's begrijpen, hoe meer kansen we hebben om onze toekomstige gezondheid te beïnvloeden.
Bronnen
- 1.Livingston G et al. Dementia prevention, intervention, and care: 2024 report of the Lancet standing Commission. The Lancet (2024); 404(10452):572–628.
- 2.Huang AR, Lin FR. Hearing loss and dementia in older adults: a narrative review. Journal of the Chinese Medical Association (2024); 87(3):252–258.
- 3.Broome EE et al. Dementia and hearing loss: from risk to mechanisms and management. Frontiers in Dementia (2026).
- 4.Lin FR et al. Hearing intervention versus health education control to reduce cognitive decline in older adults with hearing loss in the USA (ACHIEVE): a multicentre, randomised controlled trial. The Lancet (2023); 402(10404):786–797.
- 5.SPRINT MIND Investigators. Effect of intensive vs standard blood pressure control on probable dementia: a randomized clinical trial. JAMA (2019); 321(6):553–561.
- 6.Ngandu T et al. A 2 year multidomain intervention of diet, exercise, cognitive training, and vascular risk monitoring versus control to prevent cognitive decline in at-risk elderly people (FINGER): a randomised controlled trial. The Lancet (2015); 385(9984):2255–2263.
- 7.Baker LD et al. Structured vs self-guided multidomain lifestyle interventions for global cognitive function: the US POINTER randomized clinical trial. JAMA (2025).
Over de auteurs

Epidemioloog & gezondheidsstrateeg
Lauren is gepromoveerd in de immunologie en heeft ruim 15 jaar ervaring in medisch onderzoek. Bij Prevscan beoordeelt zij het bewijs achter preventie en vertaalt het naar heldere vervolgstappen.
Waar te beginnen
Bespreek het met dokter Jim
Een consult van 20 minuten over gezondheid en longevity: je risico's, je doelen en welke onderzoeken zinvol zijn.
