Lp(a) en ApoB: wat uw cholesteroltest kan missen

Veel mensen weten of hun cholesterol hoog of normaal is. Maar cholesterol alleen zegt niet altijd genoeg over het risico op hart- en vaatziekten. Twee extra bloedwaarden, apolipoproteïne B (ApoB) en lipoproteïne(a), of Lp(a), maken dat beeld duidelijker.

ApoB: waarom het aantal deeltjes ertoe doet

Een standaard lipidenprofiel meet hoeveel cholesterol er in het bloed wordt vervoerd. LDL-cholesterol (LDL-C) is nuttig, maar vertelt ons niet precies hoeveel mogelijk schadelijke deeltjes er in het bloed circuleren. Elk LDL-deeltje bevat één ApoB-molecuul, dus ApoB geeft een schatting van het totale aantal.

Twee mensen kunnen een vergelijkbaar LDL-cholesterol hebben, maar een heel verschillend ApoB. Een hoger ApoB betekent meer atherogene deeltjes in het bloed, die elk de vaatwand kunnen binnendringen en kunnen bijdragen aan plaquevorming (atherosclerose). Dat helpt verklaren waarom ApoB een betere graadmeter voor het risico op hart- en vaatziekten kan zijn dan LDL-cholesterol alleen.

Dit verschil komt vooral voor bij mensen met insulineresistentie, diabetes of verhoogde triglyceriden, bij wie de LDL-deeltjes vaak elk minder cholesterol bevatten. Grote bevolkingsstudies laten zien dat wanneer ApoB en LDL-cholesterol niet met elkaar overeenkomen, het risico op hart- en vaatziekten ApoB nauwer volgt.¹

Lp(a): de risicofactor die u erft

Lp(a) is een op LDL lijkend deeltje dat cholesterol vervoert, de vaatwand kan binnendringen en kan bijdragen aan plaquevorming. Het kan ook ontsteking en bloedstolling bevorderen, wat het risico op hart- en vaatziekten verder verhoogt.

De concentratie wordt grotendeels door erfelijkheid bepaald. Gezond eten en bewegen hebben daardoor weinig invloed op de waarde zelf. Ongeveer één op de vijf volwassenen heeft een verhoogd Lp(a), wat samenhangt met een hoger risico op hart- en vaatziekten en aortaklepstenose, zelfs als de gewone cholesteroluitslagen geruststellend lijken.²

Omdat Lp(a) grotendeels door erfelijkheid wordt bepaald, is één meting op volwassen leeftijd meestal voldoende. De waarde kan in de loop van de tijd wel schommelen, en een herhaalde meting kan in bepaalde situaties zinvol zijn, vooral als de uitslag in het grensgebied ligt of na belangrijke veranderingen in gezondheid of hormoonhuishouding.³

Toch wordt de test opvallend weinig gedaan. Grote studies onder zorgverzekerden in de VS en Europa vonden dat per jaar minder dan 0,5% van de mensen wordt getest, ondanks de groeiende erkenning van het belang ervan.⁴⁻⁶ Dat is een gemiste kans om een verhoogd risico op hart- en vaatziekten op te sporen voordat er klachten ontstaan.

Voor wie is de test zinvol?

Bij Prevscan nemen we beide tests bij iedereen mee, omdat we ze minstens zo belangrijk vinden als een gewone cholesteroltest. In het kort:

• Lp(a): elke volwassene bij wie het nog nooit is gemeten. Richtlijnen adviseren nu om het minstens één keer te laten meten.⁷⁻⁸
• ApoB: elke volwassene die zijn of haar gezondheid en risico op hart- en vaatziekten beter wil begrijpen, en vooral mensen met bestaande risicofactoren, zoals:
  • een ouder, broer of zus die op jonge leeftijd een hartinfarct of beroerte kreeg (voor ongeveer 55 jaar bij mannen of 65 jaar bij vrouwen)
  • hoog cholesterol of een hoog Lp(a) in de familie
  • insulineresistentie, diabetes of hoge triglyceriden, waarbij LDL-cholesterol het risico kan onderschatten
  • een eerder hartinfarct of eerdere beroerte ondanks een "normaal" cholesterol

Wanneer is een uitslag te hoog?

ApoB heeft geen vaste "normale" waarde. In plaats daarvan werken we met preventieve streefwaarden: hoe hoger uw totale risico op hart- en vaatziekten, hoe lager het ApoB waar u naar zou moeten streven. De meeste mensen weten niet hoe hoog hun totale risico is, of dat als hoog of zeer hoog geldt. Daarom bekijken we ApoB altijd samen met uw andere uitslagen en medische voorgeschiedenis.

ApoB-uitslag	Preventieve streefwaarde
Onder 65 mg/dL	Uitstekend
65–80 mg/dL	Goed
80–100 mg/dL	Acceptabel
Boven 100 mg/dL	Verhoogd

Lp(a) wordt gerapporteerd in nmol/L of in mg/dL. Ons laboratorium gebruikt nmol/L, dus die waarde staat voorop, met de geschatte waarde in mg/dL tussen haakjes. De twee eenheden zijn niet exact in elkaar om te rekenen.

Lp(a)-uitslag	Risico op hart- en vaatziekten
Onder 75 nmol/L (ongeveer 30 mg/dL)	Laag
75–125 nmol/L (ongeveer 30–50 mg/dL)	Gemiddeld
Boven 125 nmol/L (ongeveer 50 mg/dL)	Hoog

Wat dokter Jim in de praktijk ziet

Bij Prevscan ziet Dr. Jim Boersma regelmatig mensen die zich goed voelen en geen idee hadden dat ze een verhoogd risico op hart- en vaatziekten zouden kunnen hebben. Een onverwachte ApoB- of Lp(a)-uitslag kan aanzetten tot praktische veranderingen, zoals een gezondere leefstijl, of het overwegen van medicatie wanneer dat zinvol is.

Een voorbeeld uit onze praktijk: een vrouw die zich gezond voelde en voor zover bekend geen hart- en vaatziekten in de familie had. Ze had haar cholesterol nog nooit laten controleren. Toen we haar risico op hart- en vaatziekten in kaart brachten, vonden we een duidelijk verhoogd LDL-cholesterol, ApoB en Lp(a). Die uitslagen kwamen als een verrassing, maar boden ook de kans om in actie te komen. Ze paste haar leefstijl aan en begon, onder medische begeleiding, met een behandeling om haar risicofactoren aan te pakken. Haar cholesterolwaarden verbeteren nu. Zonder test waren deze risicofactoren misschien nog jaren onopgemerkt gebleven.

Maar een test kan ook opluchting geven. Sommige mensen maken zich zorgen vanwege hun familiegeschiedenis of een eerdere hoge cholesteroluitslag. Gunstige ApoB- en Lp(a)-waarden kunnen die zorgen in perspectief plaatsen. Ze heffen andere risicofactoren niet op, maar kunnen wel echte geruststelling geven.

“

Preventieve geneeskunde gaat niet alleen over het ontdekken van problemen. Soms laat betere informatie zien dat het beeld geruststellender is dan iemand vreesde.

Wat als uw uitslag verhoogd is?

Een verhoogd ApoB kan een reden te meer zijn om atherogene lipoproteïnen te verlagen met voeding, beweging en, waar nodig, medicatie. Lp(a) is moeilijker direct te beïnvloeden, maar het bijbehorende risico kan wel worden aangepakt door LDL-cholesterol, bloeddruk, roken en andere beïnvloedbare factoren onder controle te houden.

Behandelingen die specifiek op Lp(a) gericht zijn, worden op dit moment onderzocht. Een lagere laboratoriumwaarde is nog niet hetzelfde als aangetoond minder hartinfarcten of beroertes.

Waarom Prevscan beide tests meeneemt

Internationale richtlijnen adviseren steeds vaker om Lp(a) minstens één keer op volwassen leeftijd te meten. ApoB wordt ook steeds meer erkend als waardevolle maat voor het risico op hart- en vaatziekten, al staat LDL-C in veel behandelrichtlijnen nog centraal.⁷⁻⁸

Bij Prevscan zitten ApoB en Lp(a) standaard in onze Core- en Advanced-onderzoeken en het Vrouwengezondheidsonderzoek. We gebruiken ze naast de gewone cholesteroluitslagen, uw medische voorgeschiedenis en andere risicofactoren: niet als losstaand oordeel, maar als onderdeel van een persoonlijkere beoordeling.

Goede preventieve geneeskunde draait er niet om bij iedereen iets te vinden. Het gaat erom uw risico te begrijpen en weloverwogen beslissingen over uw gezondheid te nemen.